Samorządy na pierwszej linii zielonej transformacji

W dniach 18–19 listopada 2025 r. odbyło się w Gdańsku Pomorskie Eko Forum – jedno z najważniejszych wydarzeń w regionie poświęconych wyzwaniom środowiskowym, klimatycznym i energetycznym. Samorządowcy, eksperci branżowi, przedstawiciele instytucji publicznych oraz organizacji społecznych debatowali o tym, jak skutecznie prowadzić zieloną transformację w warunkach rosnących kosztów i dynamicznie zmieniających się regulacji.

Silny akcent położono na rozwój społeczności energetycznych. Zaprezentowane wyniki badań projektu BALTICBEAT pokazują, że gminy coraz chętniej tworzą spółdzielnie energetyczne, choć najczęściej zaczynają od niewielkich instalacji PV opartych na własnych zasobach. Brak nowoczesnej infrastruktury – zwłaszcza inteligentnych liczników, magazynów energii i mocy przyłączeniowych – pozostaje jedną z największych barier. Eksperci podkreślali, że transformacja energetyczna to nie tylko technologia, ale także kwestie społeczne. Prof. Ulrik Jørgensen słusznie zacytował duńskie powiedzenie: „turbina wiatrowa budzi znacznie mniej sprzeciwu, jeśli jest się jej współwłaścicielem”. Współwłasność i partycypacja mieszkańców uznano za klucz do akceptacji nowych inwestycji.

Wiele uwagi poświęcono uchwałom antysmogowym. Choć obowiązują one już w 14 województwach, w Polsce nadal funkcjonuje ok. 1,5 mln „kopciuchów”. Paneliści podkreślali, że mimo poprawy świadomości społecznej – dziś palenie śmieciami jest wyraźnie piętnowane – tempo wymiany źródeł ciepła pozostaje niewystarczające. Gminy zmagają się z barierami finansowymi oraz z brakiem jednolitych narzędzi kontroli. Przedstawiciele urzędów marszałkowskich wskazywali na konieczność większej sprawozdawczości, a włodarze – na potrzebę stabilnych, długoterminowych programów wsparcia.

Forum poruszyło także temat odporności miast i bezpieczeństwa żywnościowego. Eksperci zwracali uwagę, że lokalne systemy żywnościowe muszą stać się bardziej elastyczne, odporne na kryzysy i oparte na krótkich łańcuchach dostaw oraz współpracy miast z gminami wiejskimi. 

W tym roku szczególną uwagę przyciągnęły debaty odpadowe. Dużym wyzwaniem są odpady tekstylne, których obowiązkowa selektywna zbiórka weszła w życie w 2025 r. Samorządy alarmują, że system nie jest na to przygotowany – brakuje sortowni, recyklerów i infrastruktury. Debata dotycząca skutków wprowadzenia ogólnopolskiego systemu kaucyjnego wzbudziła dużo emocji. Dyskutowano o tym, w jakim stopniu kaucja ograniczy strumień surowców w żółtym worku i jakie konsekwencje finansowe może to przynieść gminom oraz instalacjom przetwarzania odpadów. Operatorzy podkreślali wyzwania organizacyjne i technologiczne, natomiast przedstawiciele zakładów komunalnych wskazywali na obawy dotyczące spadku przychodów z odzysku surowców oraz konieczności renegocjacji umów. Wymiana zdań pokazała, że system kaucyjny może stać się zarówno szansą na wyższy poziom recyklingu, jak i znaczącym obciążeniem dla lokalnych systemów gospodarki odpadami.
Wnioski z Pomorskiego Eko Forum 2025 są jednoznaczne: lokalna transformacja wymaga stabilnych regulacji, większego finansowania i lepszej współpracy między samorządami, administracją centralną i sektorem prywatnym. Jednocześnie wydarzenie pokazało, że pomorskie gminy mają coraz większą determinację i kompetencje, aby prowadzić zmiany w sposób odpowiedzialny i efektywny. Forum ponownie potwierdziło swoją rolę jako platformy dialogu, wymiany doświadczeń i wspólnego wypracowywania rozwiązań na rzecz czystego powietrza i zielonej przyszłości regionu.

Fot. Dawid Linkowski